Gạo bị mọt ít, hạt còn rời và không có mùi lạ thì sàng, đãi bỏ mọt và hạt bị đục, rồi dùng sớm. Gạo mọt nhiều, vón cục, có tơ, có đốm mốc hoặc mùi hôi, mùi mốc thì nên bỏ. Để diệt mọt ở cả trứng và ấu trùng nằm trong hạt, cho gạo vào túi kín và để trong ngăn đá ở -18°C từ ba đến bốn ngày. Sau đó bảo quản gạo trong hộp kín, nơi khô và mát.
| Tình trạng gạo | Dùng được không | Việc làm |
|---|---|---|
| Vài con mọt, hạt rời, mùi bình thường | Được | Sàng, đãi, đông lạnh phần còn lại, dùng sớm |
| Nhiều mọt, nhiều hạt đục lỗ, bột trắng | Chất lượng kém | Cân nhắc bỏ, nếu dùng thì sàng kỹ |
| Vón cục, có tơ, sâu non | Không nên | Bỏ |
| Có đốm mốc xanh, đen, vàng, mùi mốc | Không | Bỏ, vệ sinh thùng |
| Mùi hôi, mùi dầu khét | Không | Bỏ |
Vì sao gạo bị mọt
Mọt gạo là loài bọ cánh cứng nhỏ, dài chỉ vài milimet, màu nâu sẫm, đầu có vòi dài. Con cái đục lỗ trên hạt gạo, đẻ trứng vào trong rồi bịt lại. Ấu trùng lớn lên và ăn rỗng hạt từ bên trong, sau đó con trưởng thành chui ra. Vì trứng nằm trong hạt, nhìn gạo lúc mua không thấy gì, vài tuần sau mới thấy mọt bò ra.
Gạo dễ bị mọt khi:
- Gạo đã nhiễm trứng từ kho, từ khâu xay xát.
- Để gạo lâu ngày, nhất là mùa nóng ẩm.
- Thùng gạo không kín, để gần bếp, gần bồn rửa.
- Đổ gạo mới lên gạo cũ còn sót trong thùng đã có mọt.
- Có đậu, ngô, mì, bột để gần cũng bị nhiễm và lây sang.
Gạo bị mọt có ăn được không
Mọt gạo không phải là loài gây bệnh, lỡ ăn phải mọt đã nấu chín không gây hại như ngộ độc. Nhưng gạo bị mọt nhiều thì mất chất, hạt vụn, cơm kém ngon, và gạo mọt thường đi kèm ẩm, dễ bị nấm mốc. Gạo mốc có thể chứa độc tố vi nấm, nấu chín không loại bỏ được. Vì vậy:
- Gạo ít mọt, khô, không mùi: sàng đãi và dùng.
- Gạo có mốc, mùi mốc, mùi lạ, vón cục: bỏ, không tiếc.
Người đã ăn gạo nghi bị mốc mà có nôn, tiêu chảy, đau bụng kéo dài, hoặc trẻ nhỏ, người già có biểu hiện bất thường thì nên đi khám.
Cách xử lý gạo bị mọt
- Tách riêng phần gạo bị mọt khỏi gạo và đồ khô khác.
- Sàng: trải gạo ra mâm hoặc dùng rây để loại mọt, bột vụn, hạt vỡ.
- Phơi nhẹ hoặc để thoáng: trải mỏng gạo ở chỗ thoáng mát cho mọt bò đi. Không phơi nắng gắt lâu vì gạo dễ nứt, mất mùi thơm.
- Đông lạnh: cho gạo đã sàng vào túi kín, để ngăn đá ở -18°C hoặc lạnh hơn từ ba đến bốn ngày để diệt mọt ở mọi giai đoạn, kể cả trứng trong hạt. Lấy ra để nguyên túi cho về nhiệt độ phòng rồi mới mở, tránh hơi nước đọng làm gạo ẩm. Tủ đông gia đình cần đạt đúng -18°C thì mới hiệu quả; tủ không đủ lạnh có thể còn sót mọt.
- Vo kỹ khi nấu: hạt rỗng, vỏ mọt nổi lên, gạn bỏ.
- Vệ sinh thùng gạo: đổ hết gạo cũ, lau rửa, phơi khô thùng trước khi đổ gạo mới.
Cách bảo quản gạo không bị mọt
- Mua lượng vừa đủ dùng trong vài tuần, nhất là mùa nóng ẩm.
- Hộp kín: hộp nhựa, thuỷ tinh có nắp gioăng, hoặc thùng gạo có nắp kín. Túi gạo hở miệng rất dễ bị mọt vào.
- Chỗ khô, mát: không để gần bếp, bồn rửa, dưới gầm chậu, sát tường ẩm.
- Không đổ gạo mới lên gạo cũ. Dùng hết gạo cũ, vệ sinh thùng rồi mới đổ gạo mới.
- Đông lạnh gạo mới mua vài ngày trước khi cất nếu nhà hay bị mọt.
- Ngăn mát tủ lạnh cho lượng gạo nhỏ, gạo lứt, gạo nếp dùng chậm. Gạo lứt có lớp cám giàu dầu, để lâu ở nhiệt độ phòng dễ có mùi và dễ bị mọt hơn.
- Kiểm tra đồ khô khác: đậu, ngô, bột mì, mì ống, ngũ cốc để gần có thể là nguồn mọt.
Các mẹo như bỏ tỏi, ớt khô, lá nguyệt quế vào thùng gạo được truyền miệng nhiều. Chúng có thể có mùi làm mọt tránh, nhưng không diệt được trứng đã nằm trong hạt. Hộp kín, chỗ khô và đông lạnh vẫn là cách chắc chắn.
Mọt gạo có lây sang đồ gỗ không
Không. Mọt gạo ăn hạt ngũ cốc, không đục gỗ. Mọt gỗ là loài khác. Tuy vậy mọt gạo có thể bò sang các đồ khô khác trong tủ bếp như đậu, ngô, mì, nên khi phát hiện cần kiểm tra cả tủ.
Kiểm tra gạo khi mua
- Nhìn qua túi hoặc bốc một nắm: hạt đều, trong, không có bột vụn bám nhiều.
- Không có hạt bị đục lỗ, không có con mọt bò trong túi.
- Ngửi: gạo mới có mùi thơm nhẹ, không có mùi mốc, mùi dầu cũ.
- Túi còn nguyên, không rách, có ngày đóng gói và hạn dùng rõ.
- Mua ở nơi bảo quản gạo khô ráo, không để bao gạo sát nền ẩm.
Gạo mua về nên chuyển ngay sang hộp kín thay vì để nguyên bao mở miệng.
Câu hỏi thường gặp
Mối mọt trong gạo từ đâu ra?
Chủ yếu từ trứng đã có sẵn trong hạt từ khi ở kho, ở nơi xay xát. Trứng nở trong nhà khi gặp điều kiện ấm, ẩm. Mọt cũng có thể bò sang từ gạo cũ, đậu, ngô để gần.
Mối mọt gạo có hại cho sức khoẻ không?
Mọt gạo không gây bệnh, nhưng gạo nhiễm mọt nặng mất chất và dễ bị mốc. Gạo có mốc hoặc mùi lạ nên bỏ vì độc tố vi nấm không mất đi khi nấu.
Gạo bị mọt để tủ lạnh có hết không?
Ngăn mát chỉ làm mọt chậm lại. Muốn diệt mọt, kể cả trứng trong hạt, cần để ngăn đá ở -18°C từ ba đến bốn ngày.
Mọt gạo có bay được không?
Mọt gạo trưởng thành có cánh và có thể bay, nên chúng lan được từ thùng gạo này sang tủ đồ khô khác trong bếp. Đây là lý do cần kiểm tra cả tủ khi phát hiện mọt và giữ mọi đồ khô trong hộp kín.