Mối và mọt là hai loài khác nhau và đến từ những nơi khác nhau. Mối là côn trùng sống thành tổ, phần lớn loài hại nhà ở Việt Nam làm tổ dưới đất hoặc trong tường, rồi đi vào nhà qua khe nứt nền, chân tường, ống kỹ thuật và đường mui đất tự đắp. Mọt gỗ là bọ cánh cứng: con trưởng thành đẻ trứng vào gỗ, ấu trùng đục bên trong, thường có sẵn trong gỗ chưa được sấy và xử lý, hoặc bay sang từ đồ gỗ nhiễm mọt gần đó. Không loài nào tự sinh ra từ gỗ.
| Đặc điểm | Mối | Mọt gỗ |
|---|---|---|
| Là con gì | Côn trùng xã hội, sống thành tổ có mối chúa | Bọ cánh cứng, sống riêng lẻ |
| Hình dạng | Thân mềm, trắng ngà, không có eo | Vỏ cứng, nâu đến đen, nhỏ vài milimet |
| Đến từ đâu | Tổ dưới đất, trong tường, gốc cây | Có sẵn trong gỗ, bay từ đồ gỗ khác |
| Dấu vết | Đường mui đất, gỗ rỗng bên trong, đất bám trong lỗ | Lỗ tròn nhỏ, bột gỗ mịn rơi ra |
| Ăn gì | Gỗ, giấy, vải bông, mọi thứ có cellulose | Chủ yếu gỗ, tuỳ loài |
| Tốc độ hại | Nhanh, cả tổ cùng ăn | Chậm, nhiều năm |
| Xử lý | Cần diệt tận tổ, thường cần đơn vị chuyên | Xử lý từng món đồ gỗ |
Mối từ đâu ra
Mối gây hại nhà cửa ở Việt Nam chủ yếu là mối đất. Theo các nghiên cứu công bố trên trang của Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam và Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, loài mối nhà Coptotermes formosanus là một trong những loài gây hại nặng nhất cho nhà cửa, kho tàng, đình chùa.
Tổ mối nằm dưới đất, trong nền nhà, trong tường, gốc cây mục. Từ tổ, mối thợ đi kiếm ăn trong phạm vi rộng, có thể vào nhà từ nhà bên cạnh hoặc vườn. Mối sợ ánh sáng và khô nên chúng đi trong đường hầm đất tự đắp (đường mui) bám dọc tường, chân cột, hoặc đi trong khe nứt, trong lòng ống kỹ thuật.
Đầu mùa mưa, tổ mối trưởng thành thả ra mối cánh (nhiều nơi gọi là mối bay). Chúng bay ra vào chiều tối sau mưa, bu quanh đèn, rụng cánh rồi tìm chỗ ẩm có gỗ để lập tổ mới. Thấy nhiều cánh mối rụng trong nhà là dấu hiệu cần kiểm tra.
Những yếu tố khiến nhà dễ bị mối:
- Nhà xây trên đất cũ có nhiều gỗ mục, gốc cây, cốp pha bỏ lại dưới nền.
- Công trình không làm phòng mối khi xây dựng. TCVN 7958:2017 quy định biện pháp phòng chống mối cho công trình xây dựng mới, còn TCVN 8268:2017 dành cho công trình đang sử dụng.
- Tường, nền ẩm, thấm nước lâu ngày.
- Đồ gỗ, sách vở, thùng giấy để sát nền và tường, ít di chuyển.
Mọt từ đâu ra
Mọt gỗ là tên gọi chung cho nhiều loài bọ cánh cứng có ấu trùng ăn gỗ. Con trưởng thành đẻ trứng vào lỗ, khe hở của gỗ. Ấu trùng nở ra đục đường hầm bên trong gỗ nhiều tháng, có loài nhiều năm. Khi thành bọ trưởng thành, chúng đục lỗ tròn chui ra ngoài, để lại bột gỗ, rồi bay đi đẻ trứng tiếp.
Vì vậy mọt thường:
- Có sẵn trong gỗ khi mua đồ gỗ làm từ gỗ chưa được sấy, tẩm đúng cách. Trứng và ấu trùng nằm trong gỗ, vài tháng sau mới thấy lỗ và bột.
- Lây từ đồ gỗ cũ đã nhiễm mọt để gần.
- Ưa gỗ có nhiều tinh bột như phần giác (lớp gỗ non ngoài lõi), gỗ tạp, tre nứa chưa xử lý.
Mọt gạo, mọt sách là những loài khác: mọt gạo đẻ trứng trong hạt gạo; thứ người ta gọi là mọt sách thường là rận sách hoặc cá bạc, ăn hồ dán và nấm mốc trên giấy. Chúng không đục đồ gỗ.
Cách nhận biết nhà có mối hay mọt
- Tìm đường đất: vệt đất nâu nhỏ cỡ ống hút bò trên tường, chân cột, khung cửa là đường mui của mối.
- Gõ gỗ: khung cửa, len chân tường, chân tủ nghe rỗng, ấn vào lún là gỗ đã bị mối ăn bên trong. Mối ăn rỗng ruột nhưng thường để lại lớp vỏ ngoài mỏng.
- Xem cánh rụng: nhiều cánh mỏng bằng nhau rải trên bậu cửa, quanh đèn sau mưa.
- Tìm lỗ và bột: lỗ tròn nhỏ trên mặt gỗ, bột gỗ mịn như bột mì hoặc hạt nhỏ rơi dưới chân đồ gỗ là mọt.
- Xem bên trong lỗ: lỗ của mối thường có đất bám; đường hầm của mọt chứa bột gỗ.
Việc làm khi phát hiện
- Mối: không phá đường mui, không xịt thuốc côn trùng thông thường vào chỗ mối đang ăn, vì mối sẽ bỏ đi chỗ khác và khó tìm tổ hơn. Chụp ảnh, đánh dấu, gọi đơn vị phòng chống mối. Họ thường dùng phương pháp bả hoặc xử lý nền theo TCVN 8268:2017.
- Mọt: tách món đồ nhiễm mọt khỏi đồ gỗ khác, xử lý riêng món đó. Mọt lan chậm nên có thời gian xử lý từng món.
Câu hỏi thường gặp
Mối mọt khác gì nhau?
Mối là côn trùng xã hội sống thành tổ dưới đất, thân mềm, ăn mọi thứ có cellulose và để lại đường đất. Mọt là bọ cánh cứng, vỏ cứng, ấu trùng đục trong gỗ và để lại lỗ tròn cùng bột gỗ.
Mối mọt sinh ra từ đâu?
Mối sinh ra trong tổ từ mối chúa, tổ mới được lập bởi mối cánh bay ra đầu mùa mưa. Mọt nở từ trứng do bọ trưởng thành đẻ vào gỗ. Không loài nào tự sinh ra từ gỗ mục.
Mối mọt có cắn người không?
Mối thợ và mọt không chủ động cắn người. Mối lính có hàm khoẻ có thể kẹp nhẹ khi bị bắt, nhưng không gây nguy hiểm như côn trùng có nọc.
Mối mọt sợ gì?
Mối sợ ánh sáng, khô ráo và nhiệt độ cao; chúng tránh chỗ bị phá động. Mọt khó phát triển trong gỗ đã sấy khô, đã tẩm và được phủ kín bề mặt bằng sơn hoặc vecni.