Đồ gỗ bị mọt thì trước hết xác định mọt còn sống hay không: lau sạch bột gỗ, đặt giấy đen bên dưới và theo dõi vài tuần. Có bột mới là mọt đang hoạt động. Cách xử lý phổ biến là tách món đồ ra, bơm thuốc bảo quản gỗ vào lỗ mọt theo hướng dẫn trên nhãn, món nhỏ có thể đông lạnh, đồ lớn hoặc cả bộ nhiễm nặng thì thuê đơn vị xông hơi. Sau khi mọt chết, trám lỗ và phủ kín bề mặt bằng sơn hoặc vecni. Phần gỗ đã mủn, gãy thì thay.
| Tình trạng | Mọt còn sống không | Việc làm |
|---|---|---|
| Lỗ cũ sẫm màu, không có bột mới | Có thể đã hết | Trám lỗ, phủ bề mặt, theo dõi |
| Bột mịn màu sáng rơi liên tục | Đang hoạt động | Xử lý ngay |
| Nhiều lỗ tập trung, gỗ mủn khi ấn | Nhiễm nặng | Thay phần hỏng, xử lý phần còn lại |
| Món nhỏ: khung ảnh, hộp, tượng | Tuỳ | Đông lạnh hoặc bơm thuốc |
| Nhiều món cùng bị | Đang lan | Gọi đơn vị xông hơi |
| Bột có lẫn đất, gỗ rỗng không có lỗ tròn | Có thể là mối | Kiểm tra mối |
Vì sao đồ gỗ bị mọt
Mọt gỗ là bọ cánh cứng nhỏ. Con trưởng thành đẻ trứng vào lỗ rỗng và khe nứt trên gỗ chưa được phủ kín. Ấu trùng nở ra, đục đường hầm và ăn gỗ bên trong từ vài tháng đến vài năm tuỳ loài. Khi thành con trưởng thành, chúng đục lỗ tròn chui ra, đẩy bột gỗ ra theo, rồi bay đi đẻ trứng tiếp.
Đồ gỗ dễ bị mọt khi:
- Làm từ gỗ chưa được sấy khô và tẩm đúng cách, còn nhiều tinh bột, nhất là phần gỗ giác (lớp gỗ ngoài, màu nhạt hơn lõi).
- Mặt gỗ không sơn phủ: mặt sau tủ, mặt dưới bàn, chân ghế, ngăn kéo.
- Để gần đồ gỗ cũ đang có mọt.
- Nhà ẩm.
Vì trứng và ấu trùng nằm trong gỗ, đồ gỗ mới mua có thể vài tháng sau mới lộ lỗ mọt.
Cách kiểm tra mọt còn sống không
- Hút bụi và lau sạch toàn bộ bột gỗ trên và quanh món đồ.
- Đặt giấy đen hoặc giấy màu tối bên dưới chỗ có lỗ.
- Theo dõi 2–4 tuần. Bột mới màu sáng, mịn rơi xuống là còn mọt. Không có gì là mọt có thể đã hết.
- Soi lỗ: lỗ mới có mép sắc, bên trong màu gỗ tươi; lỗ cũ mép mòn, sẫm màu, có bụi.
- Ấn thử: dùng đầu dao hoặc tua vít ấn vào vùng nhiều lỗ. Gỗ lún, mủn là bên trong đã bị ăn nhiều.
Phân biệt với mối: mối để lại đất, đường mui, gỗ rỗng mà không có lỗ tròn nhỏ đều nhau.
Cách xử lý đồ gỗ bị mọt
- Tách món đồ ra khỏi các đồ gỗ khác, đưa ra chỗ thoáng.
- Hút sạch bột, kể cả bột trong lỗ bằng đầu hút nhỏ.
- Chọn cách diệt mọt:
- Bơm thuốc vào lỗ: dùng thuốc bảo quản gỗ, thuốc diệt mọt có nhãn hướng dẫn cho đồ gỗ, bơm bằng xi lanh vào từng lỗ và quét lên các mặt gỗ trần. Làm đúng liều, đúng cách trên nhãn, đeo găng, khẩu trang, làm nơi thoáng, tránh xa thực phẩm, trẻ nhỏ và vật nuôi.
- Đông lạnh món nhỏ: bọc kín món đồ trong túi ni lông, hút bớt không khí, cho vào tủ đông ở khoảng -18°C, để từ một tuần trở lên tuỳ độ dày gỗ. Lấy ra để nguyên túi cho về nhiệt độ phòng rồi mới mở để hơi nước không đọng lên gỗ. Cách này hợp với khung ảnh, hộp gỗ, tượng nhỏ, không hợp với đồ sơn mài, đồ dán keo yếu.
- Nhiệt: gỗ được xử lý nhiệt đến lõi sẽ diệt được mọt. Tiêu chuẩn quốc tế ISPM 15 cho bao bì gỗ dùng mức 56°C ở lõi gỗ trong 30 phút liên tục. Làm được với lò sấy gỗ của xưởng, không nên tự làm bằng lò trong nhà.
- Xông hơi: khi cả bộ đồ gỗ hoặc nhiều món cùng nhiễm, thuê đơn vị kiểm soát côn trùng có giấy phép xông hơi khử trùng. Không tự xông hơi bằng hoá chất trong nhà ở.
- Theo dõi lại bằng giấy đen sau vài tuần.
- Sửa và phủ bề mặt: khi hết bột mới, trám lỗ bằng sáp hoặc bột trét gỗ, sơn hoặc quét vecni kín cả mặt sau, mặt dưới để mọt không đẻ trứng được nữa.
- Thay phần gỗ hỏng: chân ghế, thanh giằng mủn, gãy thì thay để đảm bảo an toàn khi dùng.
Phòng mọt cho đồ gỗ
- Mua đồ gỗ đã sấy, tẩm; hỏi rõ xưởng về quy trình xử lý gỗ.
- Kiểm tra đồ gỗ cũ trước khi mang vào nhà.
- Sơn, phủ vecni kín mọi mặt, kể cả mặt sau và mặt dưới.
- Giữ nhà khô, không kê đồ gỗ sát tường ẩm.
- Kiểm tra định kỳ các món ít dùng, nhất là ở kho, gác xép.
Khi nào nên thay thay vì chữa
- Gỗ mủn, gãy ở chỗ chịu lực: chân giường, chân ghế, thanh ngang.
- Giá trị món đồ thấp hơn chi phí xông hơi và sửa.
- Món đồ đã lan mọt sang nhiều đồ khác và khó xử lý triệt để.
Câu hỏi thường gặp
Mối mọt ăn gỗ có nhanh không?
Mối ăn nhanh vì cả tổ hàng nghìn con cùng ăn, có thể phá khung cửa trong thời gian ngắn. Mọt ăn chậm, hư hại tích luỹ qua nhiều năm. Cả hai đều cần xử lý sớm.
Mối mọt gỗ có lây sang đồ khác không?
Mọt trưởng thành bay sang đồ gỗ khác để đẻ trứng, nhất là gỗ trần chưa sơn phủ. Vì vậy nên tách món đồ nhiễm mọt và xử lý sớm. Mối lây theo đường đi từ tổ, không theo món đồ.
Mối mọt sợ mùi gì?
Có nhiều lời truyền miệng về mùi như tinh dầu, vỏ cam, tỏi, nhưng không có cách nào trong số đó diệt được ấu trùng nằm sâu trong gỗ. Cách chắc chắn là diệt mọt trong gỗ và phủ kín bề mặt để mọt không đẻ trứng được.
Mối mọt có ăn gỗ công nghiệp không?
Mối ăn cả gỗ công nghiệp vì trong đó vẫn là sợi gỗ. Mọt ít gặp hơn ở ván MDF, HDF đã ép nhiệt và phủ bề mặt, nhưng gỗ dán, gỗ ghép từ gỗ chưa xử lý vẫn có thể bị.