Phòng chống mối hiệu quả nhất là làm ngay từ lúc xây nhà: xử lý đất quanh móng và dưới nền để tạo hàng rào mà mối đất không đi qua được, theo tiêu chuẩn TCVN 7958:2017. Nhà đã ở thì không làm lại móng được, nên phòng mối bằng cách giữ nền và chân tường khô, không để gỗ chạm đất, dọn gỗ vụn quanh nhà, kiểm tra định kỳ và xử lý ngay khi thấy đường mui.
| Lớp phòng mối | Làm khi nào | Mục đích |
|---|---|---|
| Xử lý đất hố móng, hào quanh móng | Khi đào móng | Chặn mối từ đất vào chân tường |
| Xử lý mặt nền trước khi đổ bê tông nền | Trước khi đổ nền | Chặn mối đi lên qua nền |
| Xử lý chân tường, khe tiếp giáp nền và tường | Khi xây thô | Chặn đường qua khe hở |
| Xử lý gỗ (khuôn cửa, kèo, sàn gỗ) | Trước khi lắp | Gỗ không bị ăn nếu mối lọt vào |
| Giữ nhà khô, không để gỗ sát đất | Suốt thời gian ở | Không tạo điều kiện cho mối |
| Kiểm tra định kỳ, đặt bả khi có mối | Suốt thời gian ở | Phát hiện sớm, diệt tổ |
Tiêu chuẩn phòng chống mối cho công trình mới
TCVN 7958:2017 "Bảo vệ công trình xây dựng - Phòng chống mối cho công trình xây dựng mới" thay thế TCVN 7958:2008. Tiêu chuẩn do Viện Sinh thái và Bảo vệ công trình thuộc Viện Khoa học Thuỷ lợi Việt Nam biên soạn, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn áp dụng cho công trình xây mới có dùng vật liệu mối có thể phá hại (vật liệu chứa xenluloza, một số loại nhựa) hoặc có chứa, lưu giữ tài liệu, vật dụng chứa xenluloza. Nó không áp dụng cho đê đập và cây trồng.
Tiêu chuẩn phân loại công trình, quy định các biện pháp phòng mối và yêu cầu an toàn khi dùng thuốc. Với nhà ở, các biện pháp chính là tạo hàng rào phòng mối ở nền móng và xử lý phòng mối cho gỗ, vật liệu dễ bị mối ăn.
Phòng chống mối khi xây nhà mới
Hàng rào quanh móng và dưới nền
Mối đất sống trong đất, đi vào nhà qua khe nứt ở nền, chỗ tiếp giáp tường và nền, cổ ống xuyên nền. Hàng rào phòng mối là lớp đất quanh móng và dưới nền được xử lý bằng thuốc trừ mối, hoặc bằng vật liệu cản vật lý. Mối gặp lớp này sẽ chết hoặc không đi qua.
Thuốc dùng cho hàng rào phải là thuốc trừ mối có trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam, hiện theo Thông tư 75/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Liều lượng, cách phun, cách đào hào do đơn vị thi công chống mối tính theo loại đất và công trình.
Thời điểm làm
Mỗi lớp chỉ làm được ở đúng một giai đoạn. Hố móng đã lấp, nền đã đổ bê tông thì muốn xử lý lại phải khoan. Vì vậy chủ nhà nên đưa hạng mục chống mối vào hợp đồng từ đầu và lịch thi công để đội chống mối vào đúng lúc:
- Sau khi đào và làm móng, trước khi lấp đất.
- Sau khi san nền, trước khi đổ bê tông nền.
- Khi xây tường tầng trệt, xử lý chân tường.
- Trước khi lắp khuôn cửa, cầu thang, sàn gỗ.
Gỗ và vật liệu
- Khuôn cửa gỗ đặt sát nền nên được tẩm thuốc phòng mối hoặc dùng loại khuôn không phải gỗ.
- Gỗ công nghiệp cũng bị mối ăn; so sánh chi tiết trong bài mối mọt có ăn gỗ công nghiệp không.
- Không chôn cốp pha, gỗ vụn trong nền khi lấp đất. Đây là thức ăn nuôi tổ mối ngay dưới nhà.
Phòng chống mối cho nhà đang ở
Nhà đã ở nhiều năm không có hàng rào móng vẫn giảm được nguy cơ nhiều bằng các việc sau.
Giữ khô
Theo tài liệu về mối đất của chương trình quản lý dịch hại tổng hợp Đại học California (UC IPM), mối đất cần môi trường ẩm và ưu tiên ăn gỗ đã mục vì nấm đã phân huỷ một phần xenluloza. Nền ẩm, chân tường thấm, ống rò là điều kiện tốt cho mối.
- Sửa ống nước rò, nhà vệ sinh thấm, máng nước tràn.
- Nước ngưng điều hoà dẫn ra xa chân tường.
- Xử lý tường ẩm chân tường theo bài tường bị ẩm mốc chân tường.
Không để gỗ chạm đất
UC IPM khuyến nghị giữ một lớp ngăn cách bằng bê tông, cát thô hoặc vật liệu vô cơ giữa mặt đất và gỗ kết cấu. Trong nhà ở, điều này có nghĩa là:
- Tủ, kệ gỗ kê chân cách nền, không áp sát tường ẩm.
- Không để thùng giấy, sách, quần áo cũ trực tiếp trên nền kho, gầm cầu thang.
- Bậc thang gỗ, chân hàng rào gỗ ngoài sân đặt trên đế bê tông.
Dọn quanh nhà
- Bỏ gỗ vụn, cốp pha cũ, thùng giấy ẩm dựa sát tường ngoài.
- Gốc cây mục gần nhà, hàng rào gỗ mục cũng có thể có tổ.
- Lớp mùn dày sát chân tường giữ ẩm; nên để khoảng trống.
Kiểm tra định kỳ
UC IPM khuyên kiểm tra mối định kỳ vài năm một lần để phát hiện trước khi hư hại lớn. Chủ nhà có thể tự kiểm tra thường xuyên hơn:
- Nhìn chân tường, khe gạch, gầm cầu thang, sau tủ bếp tìm đường mui đất.
- Gõ khung cửa, chân tủ nghe tiếng rỗng.
- Để ý mối cánh bay vào đèn đầu mùa mưa, cánh rụng ở bậu cửa sổ.
Thấy mối thì xử lý ngay bằng bả theo cách trong bài diệt mối, không phun xịt vào đường mối trước khi đặt bả.
Những chỗ trong nhà mối hay vào đầu tiên
- Gầm cầu thang, kho dưới cầu thang: tối, ít người đụng tới, hay để đồ giấy.
- Tủ bếp dưới bồn rửa: ẩm do ống nước, gỗ công nghiệp dễ bị ăn.
- Khuôn cửa đi tầng trệt: chân khuôn gỗ chôn sát nền.
- Sàn gỗ, ốp gỗ chân tường: mối đi dưới lớp ốp mà không lộ ra.
- Chỗ tường giáp nhà bên và chân tường nhà vệ sinh: thường ẩm quanh năm.
Mỗi lần dọn nhà lớn, soi đèn pin vào các chỗ này, tìm đường mui đất, mùn gỗ, cánh mối rụng.
Chống mối mọt cho đồ gỗ
Mọt gỗ không làm đường mui, đục lỗ nhỏ và để lại mùn bột. Cách phòng mọt khác phòng mối: giữ đồ gỗ khô, sơn phủ kín bề mặt, kiểm tra đồ gỗ cũ trước khi mang vào nhà. Cách xử lý đồ đã bị mọt có trong bài đồ gỗ bị mọt phải làm sao.
Khi nào cần đơn vị chuyên nghiệp
- Nhà đang xây, cần làm hàng rào móng và nền.
- Nhà đang ở muốn xử lý đất quanh móng bằng khoan và bơm thuốc. UC IPM lưu ý xử lý đất sai cách có thể làm nhiễm bẩn đường ống và nguồn nước ngầm.
- Mối đã vào kèo, sàn gỗ, cầu thang.
Hỏi đơn vị thi công tên thuốc, hoạt chất, thuốc có trong danh mục được phép không, cách làm theo tiêu chuẩn nào và thời gian bảo hành.
Câu hỏi thường gặp
Nhà bê tông có cần phòng chống mối không?
Có. Mối không ăn bê tông nhưng đi qua khe nứt, mối nối, cổ ống để vào ăn khuôn cửa, đồ gỗ, giấy tờ, tủ bếp. Nhà khung bê tông vẫn bị mối nếu nền có đường vào.
Chống mối công trình làm vào lúc nào?
Từ giai đoạn móng: sau khi làm móng trước khi lấp đất, trước khi đổ bê tông nền, và khi xây chân tường. Bỏ lỡ giai đoạn nào thì lớp đó khó làm lại.
Nhà đang ở có làm hàng rào chống mối được không?
Được, bằng cách khoan nền, chân tường và bơm thuốc, hoặc đặt trạm bả quanh nhà. Việc này nên để đơn vị chuyên nghiệp làm vì liên quan đến liều thuốc và nguồn nước.
Mối cánh bay vào nhà có phải nhà đã có mối?
Chưa chắc. Mối cánh có thể bay từ tổ bên ngoài. Nếu thấy cánh rụng nhiều ở cùng một chỗ trong nhà, hoặc có đường mui, thì nên kiểm tra kỹ quanh đó.